|
Índice -
Portal de
clásicos - Página principal © Ana Pérez
Vega ISBN: 84959442-15-1 Sevilla, 2005 |
|
|
|
|
|
Traducción de Ana Pérez
Vega |
|
Versus
domini Benevenuti de Campexanis de Vicentia, de resurrectione Catulli poete
Veronensis Ad patriam
venio longis a finibus exul: causa mei reditus compatriota fuit, scilicet a
calamis tribuit cui Francia nomen quique notat turbe praetereuntis iter. quo licet
ingenio vestrum celebrate Catullum, cuius sub modio clausa papirus erat. |
Versos del señor Benvenuto Campesani de Vicenza acerca de la resurrección de
Catulo, el poeta veronés A mi
patria vengo desde lejanas fronteras exiliado: la causa de mi regreso un compatriota
fue, a
saber, al que de los cálamos le atribuyó Francia su nombre, y el que señala a la gente que pasa de
largo el camino. Con
el talento que sea, a vuestro Catulo celebrad, cuyo papiro encerrado bajo un modio
estaba. |
|
1 Cui dono lepidum novum
libellum arido modo pumice
expolitum? Corneli, tibi: namque
tu solebas meas esse aliquid
putare nugas iam tum, cum ausus es
unus Italorum omne aevum tribus
explicare chartis, doctis, Iuppiter, et laboriosis.
quare habe tibi
quidquid hoc libelli, qualecumque quidem,
patroni ut ergo plus uno maneat perenne
saeclo. |
1 ¿A quién dono este agradable, nuevo librito con árida pómez recién pulido? Cornelio, a ti, pues tú solías creer que son algo mis tonterías, ya entonces cuando osaste, único de los ítalos, el tiempo explicar en tres pliegos, doctos, Júpiter, y laboriosos. Por ello ten para ti este librito, sea cual sea y como sea; el cual, patrona Virgen, más dure, perenne, de un siglo. |
|
2 Passer, deliciae meae
puellae, quicum ludere, quem in sinu tenere, cui primum digitum dare appetenti et acres solet incitare morsus cum desiderio meo
nitenti carum nescioquid libet
iocari, credo, ut, cum gravis
acquiescet ardor, sit solaciolum sui doloris: tecum ludere, sicut ipsa, posse et tristes animi levare
curas tam gratumst mihi quam ferunt puellae pernici aureolum fuisse malum, quod zonam soluit diu ligatam. |
2 Pajarito, delicias de mi niña, con el que jugar, que en el seno tener, al que la yema del dedo dar, que la apetece, y suele incitar a acres mordiscos, cuando por la nostalgia mía esforzada, a un amado no sé qué gusta de jugar, y consuelito de su dolor, creo que para que entonces su grave ardor se
aquiete: contigo jugar, como tú misma, pudiera yo, y los tristes cuidados de mi ánimo aliviar. Tan
grato es para mí como cuentan que para la niña
esforzada su dorada manzana fue, la que su ceñidor soltó, largo tiempo atado. |
|
3 Lugete, o Veneres
Cupidinesque, et quantumst hominum venustiorum! passer mortuus est meae puellae, passer, deliciae meae
puellae, quem plus illa oculis
suis amabat: nam mellitus erat suamque norat ipsam tam bene quam puella matrem, nec sese a gremio illius movebat, sed circumsiliens modo huc modo illuc ad solam dominam usque pipiabat. qui nunc it per iter tenebricosum illuc, unde negant redire quemquam. at vobis male sit, malae tenebrae Orci, quae omnia bella
devoratis: tam bellum mihi passerem abstulistis. o factum male, quod, miselle passer, tua nunc opera meae
puellae flendo turgiduli rubent ocelli! |
3 Plañid, oh las Venus y los Deseos, y cuanto hay de personas más seductoras: el pajarito muerto se ha, de mi chica, el pajarito, delicias de mi chica, al que más ella que a los ojos suyos amaba, pues meloso era y a la suya conocía misma tan bien como la chica a su madre y no él del regazo de ella se movía sino alrededor saltando, ora acá, ora allá, a su sola dueña sin cesar pipiaba: el que ahora camina por un camino tenebregoso allá, de donde niegan que vuelva nadie. Mas a vosotros mal haya, malas tinieblas del Orco, que todas las cosas bonitas devoráis: tan bonito pajarito a mí me quitasteis, oh, hecho mal, oh, pobrecito pajarito: por tu obra ahora los de mi chica, de llorar, hinchaditos rojecen, sus ojillos. |
|
4 Phaselus ille, quem videtis, hospites, ait fuisse navium celerrimus, neque ullius natantis
impetum trabis nequisse praeterire,
sive palmulis opus foret volare sive
linteo. et hoc negat minacis
Hadriatici negare litus insulasve
Cycladas Rhodumque nobilem
horridamque Thracia Propontida trucemve
Ponticum sinum, ubi iste post phaselus antea fuit comata silva: nam
Cytorio in iugo loquente saepe sibilum edidit
coma. Amastri Pontica et
Cytore buxifer, tibi haec fuisse et
esse cognitissima ait phaselus; ultima ex
origine tuo stetisse dicit in
cacumine, tuo imbuisse palmulas
in aequore, et inde tot per
impotentia freta erum tulisse, laeva
sive dextera vocaret aura, sive
utrumque Iuppiter simul secundus incidisset in pedem; neque ulla vota
litoralibus deis sibi esse facta, cum
veniret a mari novissime hunc ad usque
limpidum lacum. sed haec prius fuere:
nunc recondita senet quiete seque
dedicat tibi, gemelle Castor et gemelle Castoris. |
4 La goleta aquella que veis, huéspedes, dice que fue de las naves la más rápida y que, de ningún nadador madero el ímpetu, no podía preterirla, tanto si con palas menester fuera volar, o si con lienzo. Y esto niega que el litoral niegue del amenazador Adriático, o las islas Cíclades y Rodas la noble, y la hórrida tracia Propóntide, o el bravo póntico Golfo, donde ésta, después goleta, antes fue peinada espesura, pues en la citoria cima con su habladora melena a menudo su silbido
emitió. Oh, Amastris póntica, y Citoro de los bojedales, para ti esto fue y es conocidísimo, dice la goleta: desde su último origen que estuvo, dice, en la cumbre tuya, que imbuyó sus palas en la superficie tuya, y que de ahí, a través de tantos impotentes
estrechos, a su amo llevó, izquierda o derecha llamara el aura, o si Júpiter a la vez, favorable, incidiera sobre uno y otro pie, y que ningunos votos a los litorales dioses por ella fueron hechos, aunque llegara desde un
mar novísimo a este hasta el fin límpido lago. Pero estas cosas anteriormente fueron: ahora en
recóndita quietud vejece y, ella, se dedica a ti, gemelo Cástor y gemelo de Cástor. |
|
5 Vivamus, mea Lesbia,
atque amemus, rumoresque senum
severiorum omnes unius aestimemus
assis. soles occidere et
redire possunt: nobis, cum semel
occidit brevis lux, nox est perpetua una
dormienda. da mi basia mille,
deinde centum, dein mille altera, dein
secunda centum, deinde usque altera
mille, deinde centum. dein, cum milia multa
fecerimus, conturbabimus illa, ne sciamus, aut nequis malus invidere possit, cum tantum sciat esse basiorum. |
5 Vivamos, mi Lesbia, y amemos, y los rumores de los viejos más severos todos en un as estimemos. Los soles morir y volver pueden: a nosotros, cuando una vez se nos muere nuestra
breve luz, noche hay perpetua, una, para dormirla. Dame besos mil, después ciento, después mil otros, después un segundo ciento, después sin cesar otros mil, después ciento, después, cuando miles muchos hiciéramos, los conturbaremos, para que no sepamos, o para que ningún malvado envidiarlos pueda cuando tantos sepa que son, de besos. |
|
6 Flavi, delicias tuas
Catullo, ni sint illepidae atque
inelegantes, velles dicere nec
tacere posses. verum nescioquid
febriculosi scorti diligis: hoc
pudet fateri. nam te non viduas
iacere noctes nequiquam tacitum
cubile clamat sertis ac Syrio
fragrans olivo, pulvinusque peraeque et
hic et ille attritus, tremulique
quassa lecti argutatio
inambulatioque. nil perstare valet,
nihil tacere. cur? non tam latera
effututa pandas, ni tu quid facias
ineptiarum. quare, quidquid habes
boni malique, dic nobis: volo te ac
tuos amores ad caelum lepido vocare
versu. |
6 Flavi, delicias tuas
Catullo, ni sint illepidae atque
inelegantes, velles dicere nec
tacere posses. verum nescioquid
febriculosi scorti diligis: hoc
pudet fateri. nam te non viduas
iacere noctes nequiquam tacitum
cubile clamat sertis ac Syrio fragrans
olivo, pulvinusque peraeque et
hic et ille attritus, tremulique
quassa lecti argutatio
inambulatioque. nil perstare valet,
nihil tacere. cur? non tam latera
effututa pandas, ni tu quid facias
ineptiarum. quare, quidquid habes
boni malique, dic nobis: volo te ac
tuos amores ad caelum lepido vocare versu. |
|
7 Quaeris, quot mihi basiationes tuae, Lesbia, sint
satis superque. quam magnus numerus Libyssae harenae laserpiciferis iacet Cyrenis, oraclum Iovis inter
aestuosi et Batti veteris sacrum sepulcrum; aut quam sidera multa,
cum tacet nox, furtivos hominum vident
amores: tam te basia multa
basiare vesano satis et super
Catullost, quae nec pernumerare
curiosi possint nec mala
fascinare lingua. |
7 Preguntas cuántos a mí
besares tuyos, Lesbia, sean
bastantes y de sobra. Cuan grande el número
de las libisas arenas en la laserpiciosa
Cirene yace, entre el oráculo de
Júpiter flagrante y el sagrado sepulcro
de Bato el antiguo, o cuantas estrellas muchas,
cuando calla la noche, los furtivos amores de
los hombres ven: tantos besos muchos,
que tú beses, para el vesano Catulo
bastante y de sobra es, los que ni percontar
los curiosos puedan, ni fascinarlos
con malvada lengua. |
|
8 Miser Catulle, desinas
ineptire, et quod vides perisse
perditum ducas. fulsere quondam candidi
tibi soles, cum ventitabas quo
puella ducebat, amata nobis quantum
amabitur nulla. ibi illa multa tum
iocosa fiebant, quae tu volebas nec
puella nolebat. fulsere vere candidi
tibi soles. nunc iam illa non vult:
tu quoque, impotens, noli, nec quae fugit sectare,
nec miser vive, sed obstinata mente
perfer, obdura. vale, puella, iam
Catullus obdurat, nec te requiret nec
rogabit invitam. at tu dolebis, cum rogaberis
nulla. scelesta, vae te! quae
tibi manet vita? quis nunc te adibit?
cui videberis bella? quem nunc amabis? cuius
esse diceris? quem basiabis? cui
labella mordebis? at tu, Catulle,
destinatus obdura! |
8 Pobre Catulo, que dejes
de hacer lo indebido, y lo que ves pasado
perdido lo digas. Fulgieron un día
cándidos para ti los soles, cuando acudías adonde
tu niña decía, amada para nos cuanto
amada será ninguna. Allí, cuando aquellas
muchas cosas divertidas se hacían, que tú querías, y tu
chica de querer no dejaba, fulgieron
verdaderamente cándidos para ti los soles. Ahora ya ella no
quiere: tú también, impotente, no quiere, ni lo que huye sigue,
ni triste vive, sino con obstinada
mente soporta, resite. Salud, niña; ya Catulo
resiste, y no te requerirá ni
rogará, involuntaria. Mas tú te dolerás
cuando ninguna seas rogada. Impía, ay de ti, qué
vida a ti te espera, quién ahora a ti se
acercará, a quién parecerás bonita, a quién ahora amarás,
de quién que eres se dirá, a quién besarás, a quién
los labios morderás. Mas tú, Catulo,
decidido, resiste. |
|
9 Verani, omnibus e meis
amicis antistans mihi milibus
trecentis, venistine domum ad tuos
penates fratresque unanimos
anumque matrem? venisti. o mihi nuntii
beati! visam te incolumem audiamque
Hiberum narrantem loca, facta,
nationes, ut mos est tuus, applicansque collum iucundum os oculosque
saviabor. o quantumst hominum beatiorum, quid me laetius est beatiusve? |
9 Veranio, de todos mis
amigos antepuesto para mí a
miles trescientos, ¿has venido a casa, a
tus penates y hermanos unánimes y
vieja madre? Has venido, oh para mí
nuncios dichosos. Te veré a ti, incólume,
y te oiré de los iberos narrando los lugares,
hechos, naciones, como la costumbre es
tuya, y plegándome a tu cuello agradable, tu boca y
ojos suavemente besaré. Oh, cuántos hay hombres
más dichosos, qué, que yo, más alegre
o dichoso. |
|
10 Varus me meus ad suos
amores visum duxerat e foro
otiosum, scortillum, ut mihi tum repente visumst, non sane illepidum neque invenustum. huc ut venimus,
incidere nobis sermones varii, in
quibus, quid esset iam Bithynia, quo modo
se haberet, ecquonam mihi profuisset aere. respondi, id quod erat, nihil neque ipsis nunc praetoribus esse nec cohorti, cur quisquam caput unctius referret, praesertim quibus esset irrumator praetor, nec faceret pili cohortem. 'at certe tamen,' inquiunt 'quod illic natum dicitur esse, comparasti ad lecticam homines.' ego, ut puellae unum me facerem beatiorem, 'non' inquam 'mihi tam fuit maligne, ut, provincia quod mala incidisset, non possem octo homines parare rectos.' at mi nullus erat nec hic neque illic, fractum qui veteris pedem grabati in collo sibi collocare posset. hic illa, ut decuit
cinaediorem, 'quaeso,' inquit mihi
'mi Catulle, paulum istos commoda! nam volo
ad Serapim deferri.' 'mane,'
inquii puellae, 'istud quod modo
dixeram me habere, fugit me ratio: meus
sodalis, Cinnast Gaius, is sibi paravit. verum, utrum illius an mei, quid ad me? utor tam bene quam mihi
paratis. sed tu insulsa male et
molesta vivis, per quam non licet esse neglegentem.' |
10 El Varo a mí, mío, a
sus amores, al verme ocioso, me
llevó, desde el Foro: una ramerilla, como a
mí entonces de repente me pareció, no en verdad
desagradable ni desagraciada. Allí cuando llegamos,
recayeron a nosotros discursos varios entre
los cuales qué fuera ya Bitinia, en qué
medida se tenía, y si en algo a mí me
benefició de bronce. Respondí lo que era,
que nada ni para nos mismo ni para los pretores
había, ni la cohorte, por que alguien la
cabeza más ungida trajera, especialmente los que
tuvieran un mamado de pretor y al que no
le importara un bledo la cohorte. “Mas, de cierto que,
aun así”, dicen, “lo que allí natural se dice que es,
te agenciaste, para la litera unos
hombres.” Yo, para ante la chica uno hacerme más
afortunado, “No”, digo, “a mí tan
malamente me fue que, una provincia
porque mala me cayera, no pudiera ocho hombres
aparejarme rectos.” Mas yo ninguno tenía ni
aquí ni allí que un roto pie de mi
viejo diván en el cuello colocarse
pudiera. Aquí ella, como digno
era del más sodomita: “Te lo suplico”, dice,
“a mí, mi Catulo, un poco éstos me presta, pues
quiero a Serapis hacerme llevar.”
“Espera”, dije a la chica, “esto que ora había
dicho que yo tenía, me huyó a mí la razón,
mi amigo Cina es, Gayo: él se
los aparejó. En verdad, si de él o
míos, ¿qué a mí? Los uso tan bien como
si a mí yo me los aparejara. Pero tú, insulsa, mal y
molesta vives, por la cual no se puede
ser distraído.” |
|
11 Furi et Aureli, comites Catulli, sive in extremos penetrabit Indos, litus ut longe resonante Eoa
tunditur unda, sive in Hyrcanos Arabasve molles, seu Sacas
sagittiferosve Parthos, sive quae septemgeminus colorat aequora
Nilus, sive trans altas gradietur Alpes, Caesaris visens monumenta magni, Gallicum Rhenum, horribiles vitro ulti- mosque
Britannos, omnia haec, quaecumque feret voluntas caelitum, temptare
simul parati: pauca nuntiate meae
puellae non bona dicta. cum suis vivat
valeatque moechis, quos simul complexa
tenet trecentos, nullum amans vere, sed
identidem omnium ilia rumpens; nec meum respectet, ut
ante, amorem, qui illius culpa
cecidit velut prati ultimi flos,
praetereunte postquam tactus aratrost. |
11 Furio y Aurelio,
compañeros de Catulo bien si a los extremos
indos va a penetrar, donde el litoral por la
lejos resonante, oriental onda es batido, bien si a los hircanos
o árabes blandos ya si a los sagas o a
los saeteros partos, bien si las superficies
que el septillizo Nilo colora, bien si tras los altos
Alpes pisa, de César divisando los
monumentos, el magno, el gálico Rin, los
horribles, pintados de verde, últi- mos britanos, todo esto y cuanto
traiga la voluntad de los celestes, una
vez a probar preparados, unas pocas anunciad a
mi chica, no buenas palabras. Con sus adúlteros viva
y valga, a los que de una vez
abrazada tiene a trescientos, a ninguno amando de verdad,
pero una y otra vez de todos los ijares rompiendo, y no al mío se vuelva,
como antes, a mi amor, el que por culpa de
ella cayó como de un prado la última flor, después
de que, de largo pasando, tocada por el arado ha sido. |
|
12 Marrucine Asini, manu
sinistra non belle uteris in ioco atque vino: tollis lintea neglegentiorum. hoc salsum esse putas? fugit te, inepte: quamvis sordida res et invenustast. non credis mihi? crede Pollioni fratri, qui tua furta vel talento mutari velit: est enim leporum differtus puer ac facetiarum. quare aut hendecasyllabos trecentos exspecta, aut mihi linteum remitte; quod me non movet aestimatione, verumst mnemosynum mei
sodalis. nam sudaria Saetaba ex
Hiberis miserunt mihi muneri Fabullus et Veranius: haec amem necessest ut Veraniolum meum et Fabullum. |
12 Marrucino Asinio, de tu
mano siniestra no bonitamente te
sirves: en el juego y el vino levantas los lienzos de
los más distraídos. ¿Esto salado que es
crees? Se te escapa, tonto: cuanto quieras sucia
cosa y desagraciada es. ¿No me crees a mí? Cree
a Polión, tu hermano, que tus
hurtos incluso por un talento que se mutaran
quisiera, pues es de gracias lleno un chico, y de
donaires. Por lo cual, o
endecasílabos trescientos espera, o a mí el
lienzo remite, el cual a mí no me
mueve por su valor: en verdad es un
souvenir de un amigo. Pues unos sudarios
játivos, de los iberos, me enviaron a mí de
regalo Fabulo y Veranio: que los ame
necesario es, como al Veraníolo mío y
a Fabulo. |
|
13 Cenabis bene, mi
Fabulle, apud me paucis, si tibi di
favent, diebus, si tecum attuleris
bonam atque magnam cenam, non sine candida
puella et vino et sale et
omnibus cachinnis. haec si, inquam, attuleris, venuste noster, cenabis bene: nam tui Catulli plenus sacculus est aranearum. sed contra accipies
meros amores seu quid suavius elegantiusvest: nam unguentum dabo, quod meae puellae donarunt Veneres
Cupidinesque; quod tu cum olfacies,
deos rogabis, totum ut te faciant,
Fabulle, nasum. |
13 Cenarás bien, mi
Fabulo, cabe mí, en pocos –si a ti los
dioses te favorecen– días, si contigo trajeras una
buena y magna cena, no sin una
cándida chica, y vino y sal y todas
las carcajadas. Esto si, digo,
trajeras, encanto nuestro, cenarás bien; pues de
tu Catulo lleno el bolsillo está
de arañas. Pero por contra
recibirás puros amores o si algo más suave y
elegante hay: pues un ungüento te
daré que a mi chica donaron las Venus y los
Deseos, el cual tú cuando
olfatees, a los dioses rogarás que todo a ti te hagan,
Fabulo, nariz. |
|
14A Ni te plus oculis meis
amarem, iucundissime Calve,
munere isto odissem te odio
Vatiniano: nam quid feci ego
quidve sum locutus, cur me tot male
perderes poetis? isti di mala multa dent
clienti, qui tantum tibi misit
impiorum. quod si, ut suspicor, hoc novum ac repertum munus dat tibi Sulla litterator, non est mi male, sed bene ac beate, quod non dispereunt tui labores. di magni, horribilem et sacrum libellum! quem tu scilicet ad tuum Catullum misti, continuo ut die periret, Saturnalibus, optimo dierum! non non hoc tibi, salse, sic abibit: nam, si luxerit, ad librariorum curram scrinia;
Caesios, Aquinos, Suffenum, omnia
colligam venena, ac te his suppliciis
remunerabor. vos hinc interea valete
abite illuc, unde malum pedem
attulistis, saecli incommoda,
pessimi poetae! |
14A Si a ti más que a los
ojos míos no amara, gratísimo Calvo, por el
presente este te odiaría a ti con
odio vatiniano: pues qué he hecho yo o
qué he dicho, por que a mí con tantos
poetas mal me pierdas. A ese cliente los
dioses males muchos den, que tantos impíos a ti
te envió: que si, como sospecho,
este nuevo y hallado presente te lo da a ti
Sila el gramático, no es para mí mal, sino
bien y dichosamente, porque no perecen tus
esfuerzos. Dioses magnos, horrible
y sacro libelo el que tú evidentemente
a tu Catulo enviaste para que al
siguiente día pereciera, en las Saturnales, el
mejor de los días. No, no esto a ti,
falso, así saldrá, pues, si luciera, a los
cofres correré de los
libreros: los Cesios, los Aquinos, Sufeno, todos colectaré
los venenos y a ti con estos
suplicios te remuneraré. Vosotros de aquí entre
tanto adiós, salid allá, de donde vuestro
mal pie trajisteis, del siglo malestar,
pésimos poetas. |
|
14B Siqui forte mearum
ineptiarum lectores eritis
manusque vestras non horrebitis admovere nobis, <omnem ponite nunc severitatem: nam versus veniunt
proterviores.> |
14B Si alguno acaso de mis
inconveniencias lectores seréis, las manos
vuestras no os horrorizaréis de
acercar a nos... *** |
|
15 Commendo tibi me ac
meos amores, Aureli. veniam peto
pudenter, ut, si quicquam animo
tuo cupisti, quod castum expeteres et integellum, conserves puerum mihi
pudice, non dico a populo®nihil
veremur istos, qui in platea
modo huc modo illuc in re praetereunt sua occupati® verum a te metuo tuoque
pene infesto pueris bonis
malisque. quem tu qua libet, ut libet, moveto quantum vis, ubi erit foris paratum: hunc unum excipio, ut puto,
pudenter. quod si te mala mens
furorque vecors in tantam impulerit, sceleste, culpam, ut nostrum insidiis caput lacessas, ah tum te miserum
malique fati, quem attractis pedibus
patente porta percurrent raphanique
mugilesque! |
15 Te encomiendo a ti,
Aurelio, a mí y a mis amores. La
venia púdica te pido de que, si algo en el
ánimo tuyo has deseado que casto ansiaras y
enterillo, me conserves el chico a
mí púdicamente, no digo de la gente:
nada tememos a éstos que en la plaza
ora acá ora allá de largo pasan en la
cosa suya ocupados. Mas de ti tengo miedo y
de tu pene infesto para los chicos
buenos y malos, el cual tú por donde
gustes, cuando gustes mueve, cuanto quieras, cuando
esté para afuera preparado. A éste único exceptúo, según
creo púdicamente, que si a ti una mala
mente o un furor insensato a tan gran culpa te
empujara, canalla, de que nuestra cabeza
con trampas provoques, ay, entonces pobre de
ti y de mal hado, a quien, tirándote de
los pies y abierta la puerta, te recorrerán rábanos y
berenjenas. |
|
16 Pedicabo ego vos et
irrumabo, Aureli pathice et
cinaede Furi, qui me ex versiculis
meis putastis, quod sunt molliculi, parum pudicum. nam castum esse decet pium poetam ipsum, versiculos nihil necessest; qui tum denique habent salem ac leporem, si sunt molliculi ac parum pudici et quod pruriat incitare possunt, non dico pueris, sed his pilosis, qui duros nequeunt
movere lumbos. vos, quod milia multa
basiorum legistis, male me marem
putatis? pedicabo ego vos et
irrumabo. |
16 Os encularé y me la
mamaréis bardaje de Aurelio y
marica de Furio, que a mí por los
versículos míos me creísteis, porque son blanditos,
poco púdico, pues casto ser honra al
piadoso poeta mismo: sus versículos
nada necesario es, que entonces al fin
tienen sal y encanto si son blanditos y poco
púdicos, y que lo que escueza
incitar puedan no digo a los chicos,
sino a estos vellosos que sus duros lomos no
pueden mover. ¿Vosotros, porque miles
muchos de besos leísteis, que mal soy
yo un hombre creéis? Os daré por el culo y
me la mamaréis. |
|
17 O Colonia,
quae cupis ponte ludere longo, et salire
paratum habes, sed uereris
inepta crura
ponticuli axulis stantis in
recidiuis, ne supinus
eat cauaque in palude recumbat! sic tibi
bonus ex tua pons libidine fiat, in quo uel
Salisubsili sacra suscipiantur: munus hoc
mihi maximi da, Colonia, risus! quendam
municipem meum de tuo uolo
ponte ire
praecipitem in lutum per caputque
pedesque, uerum totius
ut lacus putidaeque liuidissima
maximeque est profunda uorago. insulsissimus
est homo, nec sapit pueri
instar bimuli
tremula patris dormientis in
ulna. cui cum sit
uiridissimo nupta flore puella - et puella
tenellulo delicatior haedo, adseruanda
nigerrimis diligentius uuis -, ludere hanc
sinit ut lubet, nec pili facit
uni, nec se
subleuat ex sua parte, sed uelut
alnus in fossa
Liguri iacet suppernata securi, tantundem
omnia sentiens quam si nulla sit usquam. talis iste
merus stupor nil uidet, nihil
audit; ipse qui sit,
utrum sit an non sit, id quoque
nescit. nunc eum
uolo de tuo ponte mittere
pronum, si pote
stolidum repente excitare
ueternum, et supinum
animum in graui derelinquere caeno, ferream ut
soleam tenaci in uoragine mula. |
17 Oh Colonia, que deseas
en tu puente largo divertirte y bailar preparado
tienes, pero temes las ineptas piernas del
puentecillo, erguido sobre ejecillos resucitados, no boca arriba vaya y en
el cavo pantano se tumbe: así para ti bueno,
según tu placer, el puente se haga, en el que de Salisubsal
los sacrificios incluso sean acogidos, pero el presente este a
mí da, Colonia, de la más grande risa. Cierto munícipe mío
quiero que de tu puente vaya en picado al lodo,
por cabeza y pies, pero donde, de todo el
lago y el pútrido pantano, lividísima y
máximamente es profunda la vorágine. Insulsísimo es un
hombre y no tiene gusto, en la traza de un chiquillo bienal, en el
tembloroso acodo de su padre durmiendo. Con él aunque se ha
casado en verdísima flor una chica, y chica que un
ternecillo cabrito más delicada, de guardar ella más
diligentemente que las negrísimas uvas, divertirse a ella la
deja como quiere, y ni un pelo solo le importa y no se subleva por su
parte, sino que como un aliso en su fosa yace
desjarretado por la liguria segur, justo tanto todo
sintiendo como si ninguna tuviera por ningún lugar. Este tal estupor mío
nada ve, nada oye, él mismo que existe, o
si existe o no existe, esto también lo ignora. Ahora a él quiero de tu
puente enviarlo de cabeza, si capaz esto es de
repente de sacarlo de su estúpida modorra y boca arriba esta
actitud abandona en el pesado cieno, como su férrea suela en
la tenaz vorágine la mula. |
|
(18-20) spuria
carmina |
(18-20) Poemas espurios |
|
21 Aureli, pater esuritionum, non harum modo, sed quot aut fuerunt aut sunt aut aliis erunt in annis, pedicare cupis meos
amores. nec clam: nam simul es,
iocaris una, haerens ad latus omnia experiris. frustra: nam insidias mihi struentem tangam te prior irrumatione. atque id si faceres satur, tacerem: nunc ipsum id doleo, quod esurire a temet puer et sitire discet. quare desine, dum licet
pudico, ne finem facias, sed
irrumatus. |
21 Aurelio, padre de las
hambres, no de éstas sólo, sino
de cuantas o fueron o son o serán en otros
años, encular deseas a mis
amores, y no a escondidas: pues
junto estás, juegas a su vera, prendido a su lado todo
intentas. En vano: pues a ti, que
insidias a mí me levantas, te tocaré yo primero
con una mamada. Y esto, si lo hicieras
saciado, yo callaría. Ahora de esto mismo me
duelo: que a hambrear de ti y a estar
sediento el chico aprenderá. Por lo cual cesa tú,
mientras lícito es a tu pudor, no al final llegues,
pero habiendo mamado. |
|
22 Suffenus iste, Vare, quem probe nosti, homost venustus et dicax et urbanus, idemque longe plurimos facit versus. puto esse ego illi milia aut decem aut plura perscripta, nec sic ut fit in palimpsesto relata: chartae regiae novae
bibli, novi umbilici, lora
rubra membranae® derecta plumbo et
pumice omnia aequata. haec cum legas, tum bellus ille et urbanus Suffenus unus caprimulgus aut fossor rursus videtur: tantum abhorret ac mutat. hoc quid putamus esse?
qui modo scurra aut siquid hac re scitius videbatur, idem inficetost inficetior rure, simul poemata attigit, neque idem umquam aequest beatus ac poema cum scribit: tam gaudet in se tamque
se ipse miratur. nimirum idem omnes fallimur, nequest quisquam, quem non in aliqua re videre Suffenum possis. suus cuique attributus est error: sed non videmus manticae quod in tergost. |
22 El Sufeno ese, Varo,
que buenamente conoces, hombre es seductor, y
decidor, y urbano, y él mismo, de largo,
muchísimos versos hace. Creo yo que tiene él o
diez mil o más escrituras, y no así,
como se hace, en un palimpsesto referidas: papiros
regios, nuevos libros, nuevos ombligos,
cinchas rojas de membrana; alineadas a plomo y con
pómez todas igualadas. Ellas, cuando las leas
tú, el lindo aquel y urbano Sufeno un simple
ordeñador de cabras o un cavador por contra te parecerá:
tan espantosamente dista y cambia. Esto, ¿qué creamos que
es? El que ahora poco gracioso, o si algo que esta cosa
más agudo, parecía, el mismo, que un
desagraciado campo es más desagraciado, una vez que poemas
toca, y, el mismo, nunca igual es de feliz que
un poema cuando escribe: tanto se goza en sí
mismo y tanto a sí mismo él se admira. No es admirable: en lo
mismo todos caemos y no hay nadie a quien no en alguna
cosa ver a un Sufeno puedas. El error suyo a
cada uno atribuido ha sido, pero no vemos del
costal lo que en la espalda está. |
|
23 Furi, cui neque servus
est neque arca nec cimex neque araneus
neque ignis, verum est et pater et noverca, quorum dentes vel silicem comesse possunt, est pulchre tibi cum tuo parente et cum coniuge lignea parentis. nec mirum: bene nam valetis omnes, pulchre concoquitis, nihil timetis, non incendia, non graves ruinas, non facta impia, non
dolos veneni, non casus alios
periculorum. atqui corpora sicciora
cornu aut siquid magis aridumst habetis sole et frigore et esuritione. quare non tibi sit bene ac beate? a te sudor abest, abest
saliva, mucusque et mala
pituita nasi. hanc ad munditiem adde mundiorem, quod culus tibi purior salillost, nec toto decies cacas in anno; atque id durius est faba et lupillis, quod tu si manibus
teras fricesque, non umquam digitum inquinare possis. haec tu commoda tam
beata, Furi, noli spernere nec putare parvi, et sestertia quae soles precari centum desine: nam sat es beatus. |
23 Furio, que ni siervo
tienes ni arca, ni chinche ni araña ni
fuego, pero tienes padre y
también madrastra, cuyos dientes bien un
pedernal comerse pueden: te va pulcramente a ti
con tu padre y con el leño de esposa
de tu padre. Y no me admiro, pues
bien estáis todos, pulcramente digerís,
nada teméis, no incendios, no
pesadas ruinas, no hechos impíos, no
engaños de veneno, no otras suertes de
peligros. Y aun cuerpos más secos
que un cuerno o si algo más árido hay
tenéis, del sol y el frío y el
hambre. ¿Por qué razón no te
iría a ti bien y dichosamente? Tú sudor no tienes, no
tienes saliva, moco y mala pituita de
nariz. A esta limpieza añade
una más limpia, que el culo tuyo más puro
que un salero está, y ni diez veces cagas
en todo el año, y aun esto más duro es
que una alubia o unas piedrecillas, lo cual tú si con las
manos trizaras o refregaras, nunca un dedo
emponzoñarte podrías. Estas ventajas tú tan
felices, Furio, no quieras despreciar
ni tener en poco, y los sestercios cien,
que sueles, de pedirme cesa: pues
bastante eres feliz. |
|
24 O qui flosculus es
Iuventiorum, non horum modo, sed quot aut fuerunt aut posthac aliis erunt in annis, mallem divitias Midae dedisses isti, cui neque servus
est neque arca, quam sic te sineres ab
illo amari. 'quid? non est homo
bellus?' inquies. est: sed bello huic neque
servus est neque arca. hoc tu quam libet abice
elevaque: nec servum tamen ille
habet neque arcam. |
24 Oh quien la florecilla
eres de los Juvencios, no de éstos sólo, sino
cuantos o fueron o a partir de ahora
serán en otros años: preferiría que las
riquezas de Midas hubieras dado a éste que ni siervo
tiene ni arca, a que así te dejaras
que él te ame. “¿Quién? ¿No es una
bella persona?” Dirás. Lo es, pero el bello este ni
siervo tiene ni arca. Esto tú cuanto quieras
desdeña y atenúa: y ni siervo aun así él
tiene, ni arca. |
|
25 Cinaede Thalle, mollior
cuniculi capillo vel anseris medullula
vel imula oricilla vel pene languido senis
situque araneoso, idemque, Thalle,
turbida rapacior procella, cum dives arca rimulas
ostendit oscitantes, remitte pallium mihi meum, quod involasti, sudariumque Saetabum
catagraphosque Thynos, inepte, quae palam soles
habere tamquam avita. quae nunc tuis ab
unguibus reglutina et remitte, ne laneum latusculum
manusque mollicellas inusta turpiter tibi
conscribilent flagella, et insolenter aestues,
velut minuta magno deprensa navis in mari,
vesaniente vento. |
25 Sodomita de Talo, más
suave que de un conejillo el cabello o de un ánsar la
medulilla, o lo más bajito de la orejilla, o el pene lánguido de
un viejo y el moho arañoso, y tú mismo, Talo, más
rapaz que un turbio vendaval cuando una rica caja
sus rajas muestra abriéndose, devuélveme el palio a
mí mío, que me levantaste, y el sudario játivo y
los tapices tinos, inepto, que
abiertamente sueles tener como ancestrales. Los cuales ahora de tus
uñas despega y devuélvemelos, no sea que en tu
costadillo de lana y manos blandecillas quemantes flagelos
indecentemente a ti te acribillen e insólitamente bullas,
como diminuta nave sorprendida en un gran
mar, enloquecido el viento. |
|
26 Furi, villula vestra non ad Austri flatus oppositast neque ad Favoni nec saevi Boreae aut Apheliotae, verum ad milia
quindecim et ducentos. o ventum horribilem
atque pestilentem! |
26 Furio, la villita
vuestra no a los soplos del Austro expuesta
está ni a los del Favonio ni del salvaje Bóreas o
del Subsolano: a la verdad, a miles
quince y doscientos. Oh viento horrible y
pestilente. |
|
27 Minister vetuli puer
Falerni, inger mi calices
amariores, ut lex Postumiae iubet magistrae ebrioso acino
ebriosioris. at vos quo libet hinc abite, lymphae, vini pernicies, et ad severos migrate: hic merus est
Thyonianus. |
27 Ministro del añejo,
chico, falerno: sírveme a mí los
cálices más amargos, como la ley de Postumia
manda, la maestra, que una ebria baya más
ebria. Mas vosotras, adonde
quiera de aquí salid, linfas del vino perdición, y
hacia los severos migrad. Éste, mero es
Tioniano. |
|
28 Pisonis comites, cohors inanis, aptis sarcinulis et
expeditis, Verani optime tuque mi
Fabulle, quid rerum geritis? satisne cum isto vappa frigoraque et famem tulistis? ecquidnam in tabulis patet lucelli expensum, ut mihi, qui meum secutus praetorem refero datum
lucello? o Memmi, bene me ac diu
supinum tota ista trabe lentus
irrumasti. sed, quantum video,
pari fuistis casu: nam nihilo minore
verpa farti estis. pete
nobiles amicos! at vobis mala multa di
deaeque dent, opprobria Romuli
Remique. |
28 De Pisón compañeros,
cohorte inane por sus aptos saquillos
y expeditos, Veranio óptimo y tú, mi
Fabulo, ¿qué cosas portáis? ¿No
bastantes, con este soso, fríos y hambre
soportasteis? ¿Es que algún gasto en
las tablillas consta de un ahorrillo, como a
mí que, siguendo a mi pretor, cuento lo
dado como ahorrillo? Oh, Memio: bien a mí,
boca arriba, y largo tiempo todo ese cipote lentamente
me hiciste mamar. Pero, por cuanto veo,
en parejo caso estuvisteis, pues de un
nada menor capullo hartos estáis. ¡Busca
nobles amigos! Mas a vosotros, males
muchos los dioses y diosas os den, oprobios de
Rómulo y Remo. |
|
29 Quis hoc potest videre,
quis potest pati, nisi impudicus et vorax
et aleo, Mamurram habere quod
comata Gallia habebat ante et ultima
Britannia? cinaede Romule, hoc
videbis et feres? et ille nunc superbus et superfluens perambulabit omnium
cubilia, ut albulus columbus aut Adoneus? cinaede Romule, hoc
videbis et feres? es impudicus et vorax
et aleo. eone nomine, imperator
unice, fuisti in ultima
occidentis insula, ut ista vestra
diffututa mentula ducenties comesset aut trecenties? quid est alid sinistra
liberalitas? parum expatravit an parum helluatus est? paterna prima lancinata
sunt bona, secunda praeda Pontica,
inde tertia Hibera, quam scit amnis aurifer Tagus. eine Galliae optima et Britanniae? quid hunc, malum, fovetis? aut quid hic potest nisi uncta devorare
patrimonia? eone nomine, urbis o
piissimi, socer generque,
perdidistis omnia? |
29 ¿Quién esto puede ver,
quién puede soportarlo si no un impúdico y un
voraz y un tahúr, que Mamurra tenga lo
que la Comata Galia tenía antes y la última
Bretaña? Sodomita de Rómulo,
¿esto verás y soportarás? ¿Y aquél ahora,
soberbio y desbordante, recorrerá los
dormitorios de todos como un blanquito
palomo o un Adóneo? Sodomita de Rómulo,
¿estas cosas verás y soportarás? Eres un impúdico y un
voraz y un tahúr. ¿Con este nombre,
emperador único, estuviste en la última
isla de occidente, para que esta vuestra
rejodida méntula doscientos mil se
comiese o trescientos mil? ¿Qué otra cosa es que
siniestra liberalidad? ¿Poco dilapidó o poco
engullido ha? Los paternos bienes los
primeros derrochó, segundos los botines
pónticos, tras eso terceros los iberos, cual sabe
el caudal aurífero, el Tajo, ahora en Galia es
temido y Bretaña. ¿Por qué a esta mala
persona alentáis, o qué éste sabe sino ungidos
patrimonios devorar? ¿Con este nombre, de la
ciudad el más opulento suegro, y tú, yerno, lo
perdisteis todo? |
|
30 Alfene immemor atque
unanimis false sodalibus, iam te nil miseret,
dure, tui dulcis amiculi? iam me prodere, iam non
dubitas fallere, perfide? num facta impia
fallacum hominum caelicolis placent? cum tu neglegis ac me miserum deseris in malis, eheu, quid faciant, dic, homines, cuive habeant
fidem? certe tute iubebas
animam tradere, inique, me inducens in amorem,
quasi tuta omnia mi forent. idem nunc retrahis te
ac tua dicta omnia factaque ventos irrita ferre ac
nebulas aerias sinis. si tu oblitus es, at di
meminerunt, meminit Fides, quae te ut paeniteat
postmodo facti faciet tui. |
30 Alfeno ingrato y para
tus unánimes amigos falso, ¿ya tú nada te
compadeces, duro, de tu dulce amiguito? ¿Ya a mí en
traicionarme, ya no dudas en engañarme, pérfido? Y no los hechos impíos
de los falaces hombres a los celestiales placen, lo cual tú olvidas y,
pobre de mí, me abandonas en mis males. Ahay, ¿qué han de
hacer, di, los hombres, o en quién han de tener fe? Ciertamente tú, tú me
ordenabas mi alma entregarte, inicuo, induciéndome al amor,
como si seguro todo para mí fuera. Tú mismo ahora te retraes
y tus dichos todos y hechos que los vientos,
incumplidos, se los lleven, y las nieblas aéreas, dejas. Si tú olvidado te has,
empero los dioses se acuerdan, se acuerda la Fe, la cual, que a ti te
pese pronto el hecho hará, tuyo. |
|
31 Paene insularum,
Sirmio, insularumque ocelle, quascumque in liquentibus stagnis marique vasto fert
uterque Neptunus, quam te libenter
quamque laetus inviso, vix mi ipse credens
Thyniam atque Bithynos liquisse campos et
videre te in tuto! o quid solutis est
beatius curis, cum mens onus reponit,
ac peregrino labore fessi venimus
larem ad nostrum desideratoque
acquiescimus lecto? hoc est quod unumst pro laboribus tantis. salve, venusta Sirmio,
atque ero gaude gaudente; vosque,
limpidae lacus undae, ridete quidquid est
domi cachinnorum! |
31 De las penínsulas,
Sirmión, y de las islas el ojillo, cuantas en
los límpidos pantanos y en el mar vasto
llevan los dos Neptunos, cuán gustosamente a ti,
y cuán contento en ti te veo, apenas a mí mismo yo
creyendo que la Tunia y los bitunos campos he dejado y te
veo a ti, en seguridad. Oh, qué, que los
dejados cuidados, es más bendito, cuando la mente su
carga deja y de la peregrina fatiga cansados venimos
al lar nuestro y nos acostamos en el
añorado lecho. Esto es lo que solo
hay, por fatigas tan grandes. Salve, oh, encantadora
Sirmión, y de tu amo goza, que él goza, y
vosotros, oh de Lidia lago y olas, reíd cuanto de risas
hay en casa. |
|
32 Amabo, mea dulcis
Ipsitilla, meae deliciae, mei
lepores, iube ad te veniam
meridiatum. et si iusseris, illud adiuvato, nequis liminis obseret tabellam, neu tibi libeat foras abire, sed domi maneas paresque nobis novem continuas fututiones. verum, siquid ages, statim iubeto: nam pransus iaceo et satur supinus pertundo tunicamque
palliumque. |
32 Te amaré, mi dulce
Ipsitila, mis delicias, mis
encantos: manda que a ti venga yo
a la siesta, y, si lo mandaras,
aquello ayuda: que ninguno atranque
del umbral la tablilla o que a ti no te agrade
fuera salir, sino en casa te quedes
y prepares para nos nueve continuas
copulaciones. A la verdad, si algo
has de hacer, al punto mándalo, pues bien comido yazgo,
y, harto, boca arriba, atravieso túnica y
palio. |
|
33 O furum optime balneariorum Vibenni pater et cinaede
fili (nam dextra pater
inquinatiore, culo filius est
voraciore), cur non exilium
malasque in oras itis, quandoquidem
patris rapinae notae sunt populo, et
nates pilosas, fili, non potes asse
venditare? |
33 Oh el mejor de los ladrones
de balnearios, Vibenio, el padre, y
tú, su sodomita hijo, pues si de diestra el
padre más emponzoñada, de culo el hijo es más
voraz, ¿por qué no al exilio y
a sus malas orillas os vais, puesto que en
verdad de tu padre las rapiñas conocidas son del
pueblo, y tus nalgas peludas, hijo, no puedes por un
as seguir vendiendo? |
|
34 Dianae sumus in fide puellae et pueri
integri: Dianam pueri integri puellaeque canamus. o Latonia, maximi magna progenies Iovis, quam mater prope Deliam deposivit olivam, montium domina ut fores
silvarumque virentium saltuumque reconditorum
amniumque sonantum: tu Lucina dolentibus Iuno dicta puerperis, tu potens Trivia et
notho's dicta lumine Luna. tu cursu, dea, menstruo
metiens iter annuum, rustica agricolae bonis
tecta frugibus exples. sis quocumque tibi
placet sancta nomine,
Romulique, antique ut solita's,
bona sospites ope gentem. |
34 De Diana estamos en la
fe, mozas y mozos íntegros: a Diana, mozos íntegros
y mozas, cantemos. Oh Latonia, del
grandísimo Júpiter grande
progenie, a quien su madre cerca
de la delia oliva nacida dejó, de esos montes la dueña
para que fueras, y sus espesuras
verdeantes, y sotos recónditos, y caudales sonantes. Tú, Lucina por las
dolientes, Juno llamada por las
paridas, tú potente Trivia, y,
de bastarda luz, llamada eres Luna. Tú, que con tu carrera,
diosa, mensual mides el camino anual, los rústicos techos del
agricultor de buenos frutos llenas: seas con cualquier
nombre que a ti place, santa, y de
Rómulo, como antiguamente
solido has, con buena fuerza salvaguarda el linaje. |
|
35 Poetae tenero, meo
sodali, velim Caecilio, papyre,
dicas Veronam veniat, Novi
relinquens Comi moenia Lariumque
litus: nam quasdam volo
cogitationes amici accipiat sui
tuique. quare, si sapiet, viam
vorabit, quamvis candida milies
puella euntem revocet,
manusque collo ambas iniciens roget
morari, quae nunc, si mihi vera
nuntiantur, illum deperit impotente
amore. nam quo tempore legit
incohatam Dindymi dominam, ex eo
misellae ignes interiorem edunt
medullam. ignosco tibi, Sapphica
puella musa doctior: est enim
venuste Magna Caecilio incohata
Mater. |
35 Al poeta tierno, a mi
camarada, quisiera, a Cecilio,
papiro, digas que a Verona venga,
dejando del Nuevo Como las murallas y la
laria costa, pues ciertos
pensamientos quiero de un amigo que
escuche, suyo y mío. Por lo cual, si sabio
es, la ruta devorará aunque una cándida
muchacha mil veces al ir le llame y las
manos al cuello ambas echándole ruegue
que se detenga, la que ahora, si a mí
la verdad me es anunciada, por él muere de
impotente amor, pues desde el momento
que leyó su comenzada Del Díndimo la Señora, desde
entonces a la pobrecilla fuegos le comen su
interior medula. Te perdono a ti, sáfica
muchacha, que la Musa más docta,
pues ha sido encantadoramente la Magna Madre por
Cecilio comenzada. |
|
36 Annales Volusi, cacata
charta, votum solvite pro mea puella:
nam sanctae Veneri
Cupidinique vovit, si sibi
restitutus essem desissemque truces
vibrare iambos, electissima pessimi
poetae scripta tardipedi deo
daturam infelicibus ustulanda
lignis. nec vos pessima se
puella vidit iocose ac lepide vovere
divis. nunc, o caeruleo creata
ponto, quae sanctum Idalium
Uriosque apertos, quaeque Ancona
Cnidumque harundinosam colis, quaeque
Amathunta, quaeque Golgos, quaeque Dyrrachium, Hadriae tabernam, acceptum face redditumque votum, si non illepidum neque invenustumst. at vos interea venite in ignem, pleni ruris et inficetiarum annales Volusi, cacata
charta! |
36 Anales de Volusio,
cagado pliego, su voto cumplid por mi
chica, pues a la santa Venus y
a Deseo votó, si a ella
restituido le fuera yo y dejaba de blandir
bravos yambos, que los más selectos
escritos del peor de los poetas al dios
de tardo pie daría para que unos infelices
leños los chamuscaran. Y esto la peor de las
chicas vio que ella, jocosamente,
graciosamente, votaría a los divinos. Ahora, oh del azul
ponto creada, la que el santo Idalio
y los Urios abiertos, la que Ancona y Gnido
la arundinosa honras, y que Amatunte,
y que Golgos, que Dirraquio, del
Adriático la taberna, acepto haz y devuelto
el voto, si no desagradable y desagraciado
es. Mas vosotros entre
tanto venid al fuego, llenos de campo y de
inelegancias, Anales de Volusio,
cagado pliego. |
|
37 Salax taberna vosque
contubernales, a pilleatis nona
fratribus pila, solis putatis esse
mentulas vobis, solis licere, quidquid
est puellarum, confutvere et putare
ceteros hircos? an, continenter quod sedetis insulsi centum an ducenti, non putatis ausurum me una ducentos
irrumare sessores? atqui putate: namque
totius vobis frontem tabernae sopionibus scribam. puella nam mi, quae meo
sinu fugit, amata tantum quantum
amabitur nulla, pro qua mihi sunt magna
bella pugnata, consedit istic. hanc boni beatique omnes amatis, et quidem, quod indignumst, omnes pusilli et
semitarii moechi; tu praeter omnes une de
capillatis, cuniculosae Celtiberiae
fili, Egnati, opaca quem
bonum facit barba et dens Hibera
defricatus urina. |
37 Salaz taberna y
vosotros, contubernales, desde los hermanos del
píleo la novena pila, ¿solos pensáis que
tenéis pollas vosotros, que a solos vosotros
lícito es cuanto hay de chicas follaros y creernos a
los demás hircos? ¿Acaso porque contiguos
os sentáis, insulsos, cien o doscientos, no
creéis que me atreveré yo a que al par los
doscientos me la maméis, los asistentes? Y bien, pensadlo, pues
para vosotros de toda la taberna el frente
con polvos escribiré, pues mi chica, que yo,
la que de mi seno huyó, amé tanto cuanto amada
será ninguna, por la que yo he
grandes batallas luchado, se ha sentado aquí. A
ella, buenos y dichosos, todos la amáis, y,
ciertamente, lo que indigno es, todos insignificantes y
callejeros adúlteros, tú antes que todos,
único de los de pelo largo, de la conejosa
Celtiberia hijo, Egnacio, al que bueno
hace tu opaca barba y tu diente, fregado
con ibera orina. |
|
38 Malest, Cornifici, tuo
Catullo, malest, me hercule, et
est laboriose, et magis magis in dies et horas. quem tu, quod minimum facillimumquest, qua solatus es
allocutione? irascor tibi. sic tuos
amores? paulum quidlibet allocutionis, maestius lacrimis
Simonideis! |
38 Mal va, Cornificio, a
tu Catulo mal va, por Hércules, y
laboriosamente, y más y más por días y
horas. A él tú, lo que mínimo
y facilísimo es, ¿con qué palabras
consolado le has? Estoy airado contigo.
¿Así a mis amores? Unas pocas, las que
quieras, de palabras: más afligidas que las
lágrimas de Simónides. |
|
39 Egnatius, quod candidos
habet dentes, renidet usque quaque.
si ad rei ventumst subsellium, cum orator excitat fletum, renidet ille. si ad pii rogum fili lugetur, orba cum flet unicum mater, renidet ille. quidquid est, ubicumquest, quodcumque agit, renidet. hunc habet morbum, neque elegantem, ut arbitror, neque urbanum. quare monendumst te mihi, bone Egnati. si urbanus esses aut Sabinus aut Tiburs aut pinguis Umber aut obesus Etruscus aut Lanuvinus ater
atque dentatus aut Transpadanus, ut
meos quoque attingam, aut quilibet, qui
puriter lavit dentes, tamen renidere usque
quaque te nollem: nam risu inepto res
ineptior nullast. nunc Celtiber es: Celtiberia
in terra, quod quisque minxit,
hoc sibi solet mane dentem atque russam
defricare gingivam, ut, quo iste vester
expolitior dens est, hoc te amplius bibisse
praedicet loti. |
39 Egnacio, porque
cándidos dientes tiene, los hace brillar todo
el tiempo, por doquier. Si venido se ha del reo a la banqueta, cuando
el orador incita al llanto, los hace brillar él; si
cabe la pira de un devoto hijo se plañe, huérfana
cuando le llora, único, su madre, los hace brillar él.
Sea lo que sea, donde quiera que esté, haga lo que haga, los
hace brillar: esta enfermedad tiene, ni elegante, a fe mía,
ni urbana. Por lo cual avisarte
debo a ti yo, buen Egnacio. Si urbano fueras, o
sabino, o tiburtino, o un gordo umbro o un
obeso etrusco o un lanuvino moreno y
dentado o un transpadano –para
los míos también tocar–, o quienquiera que
puramente se lavase los dientes, aun así, que los
hicieras brillar tú todo el tiempo, por doquier, yo no querría: pues, que una risa
inepta, cosa más inepta ninguna hay. Ahora bien, celtíbero
eres: en la tierra celtiberia, lo que cada uno mea,
con esto se suele, por la mañana, el diente y el roso
espacio de la encía frotar, así que, cuanto este
vuestro diente más pulido está, tanto que tú más
cantidad has bebido, predica, de orina. |
|
40 Quaenam te mala mens,
miselle Raude, agit praecipitem in meos iambos? quis deus tibi non bene advocatus vecordem parat excitare rixam? an ut pervenias in ora vulgi? quid vis? qualibet esse
notus optas? eris, quandoquidem meos
amores cum longa voluisti
amare poena. |
40 ¿Qué mala mente a ti,
pobrecillo de Rávido, te lleva de cabeza
hacia mis yambos? ¿Qué dios por ti no
bien invocado te dispone a incitar
una malsana pelea? ¿Acaso es para arribar
a las bocas de la gente? ¿Qué quieres? ¿Como sea
ser conocido deseas? Lo serás, puesto que a
mis amores quisiste amar, con
larga condena. |
|
41 Anneiana puella
defututa tota milia me decem
poposcit, ista turpiculo puella
naso, decoctoris amica
Formiani. propinqui, quibus est
puella curae, amicos medicosque
convocate: non est sana puella,
nec rogare, qualis sit, solet aes imaginosum. |
41 Ameana, esa joven
refollada, enteros diez mil a mí
me ha rogado, esa joven de
indecentilla nariz, del derrochador
formiano la amiga. Parientes que tenéis a la
joven a cargo: a amigos y a médicos
convocad. No está sana esta
joven, ni preguntar suele cómo es al bronce
imaginador. |
|
42 Adeste, hendecasyllabi, quot estis omnes, undique, quotquot estis omnes. iocum me putat esse
moecha turpis, et negat mihi nostra
reddituram pugillaria, si pati
potestis. persequamur eam et reflagitemus. quae sit, quaeritis? illa, quam videtis turpe incedere, mimice
ac moleste ridentem catuli ore
Gallicani. circumsistite eam, et
reflagitate: 'moecha putida, redde
codicillos, redde, putida moecha,
codicillos!' non assis facit? o
lutum, lupanar, aut si perditius potest
quid esse! sed non est tamen hoc
satis putandum. conclamate iterum
altiore voce: 'moecha putida, redde
codicillos, redde, putida moecha, codicillos!'
sed nil proficimus,
nihil movetur. mutandast ratio
modusque vobis, siquid proficere
amplius potestis, quo, si non aliud
potest, ruborem ferreo canis exprimamus
ore: 'pudica et proba, redde
codicillos!' |
42 Venid, endecasílabos,
cuantos sois todos, de todas partes,
todos cuantos todos sois: juego cree que yo soy
una adultera indecente, y niega que a mí me ha
de devolver nuestros pugilares, si sufrirlo
podéis. Persigámosla y
requirámoslos. Que quién es,
preguntáis: aquélla que veis indecentemente avanzar,
mímicamente y molestamente riendo con boca de
cachorro galicano. Alrededor apostaos de
ella y requerídselos: “Adúltera pútrida,
devuelve los codicillos, devuelve, pútrida
adúltera, los codicillos.” ¿No un as te importa?
Oh, lodo, lupanar, o si más perdido puedes
algo ser. Pero no, aun así, ha de
creerse esto bastante, que si no otra cosa se
puede, rubor de su férrea cara de
perra saquemos. Clamad juntos, otra
vez, con más alta voz: “Adúltera pútrida,
devuelve los codicillos, devuelve, pútrida
adúltera, los codicillos.” Pero nada conseguimos,
en nada se conmueve. De mudar habéis la
manera y modo vosotros, si algo conseguir más
allá podéis: “Púdica y proba:
devuelve los codicillos.” |
|
43 Salve, nec minimo
puella naso nec bello pede nec nigris ocellis nec longis digitis nec ore sicco nec sane nimis elegante
lingua, decoctoris amica
Formiani. ten provincia narrat
esse bellam? tecum Lesbia nostra
comparatur? o saeclum insipiens et
inficetum! |
43 Salve, ni de mínima nariz
muchacha, ni de bonito pie, ni de
negros ojillos, ni de largos dedos, ni
de boca seca, ni, claro es, de
demasiado elegante lengua, del derrochador
formiano la amiga, ¿que tú, la provincia
narra, eres bonita? ¿Contigo la Lesbia
nuestra se compara? Oh siglo sin gusto y
desagraciado. |
|
44 O funde noster seu
Sabine seu Tiburs® nam te esse Tiburtem autumant, quibus non est cordi Catullum laedere; at quibus cordist, quovis Sabinum pignore esse contendunt® sed seu Sabine sive verius Tiburs, fui libenter in tua suburbana villa malamque pectore
expuli tussim, non immerenti quam mihi meus venter, dum sumptuosas appeto, dedit, cenas. nam, Sestianus dum volo esse conviva, orationem in Antium petitorem plenam veneni et pestilentiae legi. hic me gravedo frigida et frequens tussis quassavit usque dum in tuum sinum fugi et me recuravi otioque et urtica. quare refectus maximas tibi grates ago, meum quod non es ulta peccatum. nec deprecor iam, si nefaria scripta Sesti recepso, quin gravedinem et tussim non mi, sed ipsi Sestio
ferat frigus, qui tunc vocat me, cum malum librum fecit. |
44 Oh fundo nuestro, o
sabino o tibur, pues que tú eres tibur
defienden aquellos cuya intención no es a Catulo herir,
mas los que esto quieren, por cualquier prenda
que sabino es contienden, pero, oh, ora sabino,
ora, más verdaderamente, tibur: estuve a gusto en tu
suburbana villa, y mala de mi
pecho expulsé una tos, una que, no sin
merecerlo, a mí mi vientre, mientras suntuosas
cenas ando buscando, me dio. He aquí que, mientras
de Sestio quiero ser convidado, un discurso contra
Antio el candidato, lleno de veneno y
pestilencia, leí. Desde entonces a mí una
pesadez fría y una frecuente tos me ha sacudido sin
cesar, hasta que a tu seno hui y me restablecí con
ocio y con ortiga. Por lo cual, rehecho,
máximas a ti gracias te doy porque no te has
vengado de mi pecado, y no suplico ya, si los
abominables escritos de Sesto yo recibiere,
que pesadez y tos le lleve su frío no a
mí, sino al propio Sesto, que entonces me llama:
cuando su mal libro he leído. |
|
45 Acmen Septimius, suos
amores, tenens in gremio 'mea' inquit 'Acme, ni te perdite amo atque
amare porro omnes sum assidue paratus annos, quantum qui pote
plurimum perire, solus in Libya Indiaque
tosta caesio veniam obvius
leoni.' hoc ut dixit, Amor, sinistra ut ante, dextra sternuit approbationem. at Acme leviter caput reflectens et dulcis pueri ebrios
ocellos illo purpureo ore
saviata, 'sic,' inquit 'mea
vita, Septimille, huic uni domino usque
serviamus, ut multo mihi maior
acriorque ignis mollibus ardet in
medullis.' hoc ut dixit, Amor, sinistra ut ante, dextra sternuit approbationem. nunc ab auspicio bono
profecti mutuis animis amant
amantur: unam Septimius misellus Acmen mavult quam Syrias Britanniasque; uno in Septimio fidelis
Acme facit delicias
libidinesque. quis ullos homines
beatiores vidit, quis Venerem
auspicatiorem? |
45 A Acmé Septimio, sus
amores, teniéndola en el
regazo, “Acmé”, dice “mía, si a ti perdidamente no
te amo y a amarte en adelante todos los años estoy
asiduamente dispuesto, cuanto el que capaz más
es de perecer, solo yo, en la Libia y
en la India tostada, salga al encuentro de
un garzo león.” Esto que dijo, Amor, como
por la siniestra antes, por la diestra
estornudó su aprobación. Mas Acmé, levemente su
cabeza girando y dulce de su chico los
ebrios ojillos con aquella purpúrea
boca suavemente besando, “Así”, dice, “mi vida,
Septimillo, a este único dueño sin
cesar sirvamos, como a mí un mucho
mayor y más acre fuego me arde en mis
blandas medulas.” Esto que dijo, Amor,
como por la siniestra antes, por la diestra
estornudó su aprobación. Ahora, de un auspicio
bueno partidos, con mutuos ánimos aman
y son amados: a su sola Acmé el
pobrecillo Septimio prefiere que a a las
sirias y bretañas; en su solo Septimio la
fiel Acmé hace sus delicias y
placeres. ¿Quién a otras personas
más dichosas ha visto? ¿Quién una
Venus más auspiciadora? |
|
46 Iam ver egelidos refert
tepores, iam caeli furor
aequinoctialis iucundis Zephyri
silescit auris. linquantur Phrygii,
Catulle, campi Nicaeaeque ager uber
aestuosae: ad claras Asiae volemus urbes. iam mens praetrepidans avet vagari, iam laeti studio pedes
vigescunt. o dulces comitum valete
coetus, longe quos simul a domo
profectos diversae varie viae
reportant! |
46 Ya la primavera,
desheladas, vuelve a traer las templanzas, ya del cielo
equinoccial el furor, con las agradables
auras del céfiro, calla. Sean abandonados los
frigios, Catulo, campos, y de la Nicea bullente
el campo fértil. A las claras ciudades
de Asia volemos. Ya mi mente estremecida
ansía vagar, ya alegres de su afán
los pies cobran fuerzas. Oh dulces compañías de
mis camaradas, adiós: a quienes, lejos a la
vez de casa que partimos, distintas vías,
diversamente, nos devuelven. |
|
47 Porci et Socration,
duae sinistrae Pisonis, scabies
famesque munda, vos Veraniolo meo et
Fabullo verpus praeposuit Priapus ille? vos convivia lauta
sumptuose de die facitis, mei
sodales quaerunt in trivio vocationes? |
47 Porcio y Socratión, las
dos siniestras de Pisón, sarna y
hambre del mundo / pura, ¿a vosotros ha
antepuesto a mi Veraníolo y a mi Fabulo el
capullo de Priapo aquel? ¿Vosotros banquetes
aseados suntuosamente de día hacéis, y mis
camaradas buscan en un cruce las
invitaciones? |
|
48 Mellitos oculos tuos,
Iuventi, siquis me sinat usque
basiare, usque ad milia basiem
trecenta, nec mi umquam videar
satur futurus, non si densior Africis aristis
sit nostrae seges osculationis. |
48 De miel los ojos tuyos,
Juvencio, si alguien me dejara
sin parar besarlos, sin parar hasta miles
trescientos besaría, ni nunca me parecería
que saciado estaría, no si más densa que las
áridas aristas fuera de nuestro besar
la siembra. |
|
49 Disertissime Romuli nepotum, quot sunt quotque fuere, Marce Tulli, quotque post aliis erunt in annis, gratias tibi maximas
Catullus agit pessimus omnium
poeta, tanto pessimus omnium
poeta, quanto tu optimus omnium
patronus. |
49 Oh el más diserto de
los de Rómulo nietos, cuantos son y cuantos
fueron, Marco Tulio, y cuantos después en
otros años serán, gracias a ti máximas
Catulo te da, el peor poeta de
todos, tanto el peor poeta de
todos, cuanto tú el mejor
patrono de todos. |
|
50 Hesterno, Licini, die
otiosi multum lusimus in tuis
tabellis, ut convenerat esse
delicatos: scribens versiculos
uterque nostrum ludebat numero modo hoc
modo illoc, reddens mutua per iocum atque vinum. atque illinc abii tuo lepore incensus, Licini,
facetiisque, ut nec me miserum cibus iuvaret, nec somnus tegeret
quiete ocellos, sed toto, indomitus
furore, lecto versarer cupiens videre
lucem, ut tecum loquerer,
simulque ut essem. at defessa labore membra
postquam semimortua lectulo
iacebant, hoc, iucunde, tibi
poema feci, ex quo perspiceres meum
dolorem. nunc audax cave sis,
precesque nostras, oramus, cave despuas,
ocelle, ne poenas Nemesis
reposcat a te. est vemens dea: laedere hanc caveto. |
50 De ayer, Licinio, en el
día, ociosos, mucho bromeamos en mis
tablillas, como convenía que fuera
a unos chicos delicados. Escribiendo versículos,
cada uno de nosotros bromeaba con un ritmo
ora éste, ora esotro, rindiendo su vez entre el
juego y el vino, y de allí salí, por tu
gracia encendido, Licinio, y
tus donaires, que ni, triste de mí,
la comida me agradara ni el sueño cubriera de
quietud mis ojos, sino por todo el lecho
indómito de furor diera vueltas deseando
ver la luz para contigo hablar y
junto a ti estar. Mas, agotados de fatiga
mis miembros, después que semimuertos en mi cama
yacían, este, alegre amigo,
poema te hice, por el que percibieras
mi dolor. Ahora, audaz guárdate
de ser, y las preces nuestras, te rogamos, guárdate de
despreciar, ojillo mío, no sus castigos Némesis
te demande a ti. Es una vehemente diosa:
de herirla te guardarás. |
|
51 Ille mi par esse deo
videtur, ille, si fas est,
superare divos, qui sedens adversus
identidem te spectat et audit dulce ridentem, misero quod omnes eripit sensus mihi: nam
simul te, Lesbia, aspexi, nihil
est super mi <vocis in ore;> lingua sed torpet, tenuis sub artus flamma demanat, sonitu
suopte tintinant aures
geminae, teguntur lumina nocte. otium, Catulle, tibi molestumst: otio exsultas nimiumque
gestis: otium et reges prius et beatas perdidit
urbes. |
51 Aquel a mí, que par es
a un dios, parece, aquel, si impío no es,
que supera a los divinos, el que sentado en
contra una y otra vez a ti te contempla y oye, dulce riendo, lo que,
pobre de mí, todos me arranca los
sentidos, pues una vez que a ti, Lesbia, te he
contemplado, nada tengo más yo de voz en la boca, sino la lengua se
atiere, tenue bajo mis órganos una llama dimana, por el
sonido suyo tintinan mis oídos, y
gemelas se cubren mis luces de noche. El ocio, Catulo, para
ti molesto es: por el ocio exultas y
demasiado vibras: el ocio también a reyes
antes y a dichosas perdió ciudades. |
|
52 Quid est, Catulle? quid moraris emori? sella in curuli struma Nonius sedet, per consulatum peierat Vatinius: quid est, Catulle? quid
moraris emori? |
52 ¿Qué es, Catulo, qué te
demoras para morir? En la silla curul el
bocio de Nonio se sienta, por el consulado
perjura Vatinio: ¿Qué es, Catulo, qué te
demoras para morir? |
|
53 Risi nescioquem modo e
corona, qui, cum mirifice
Vatiniana meus crimina Calvus
explicasset, admirans ait haec manusque tollens, 'di magni, salaputium disertum!' |
53 Me he reído de no sé quién
ora, del corro, que, cuando
admirablemente los vatinianos cargos mi Calvo había
explicado, admirado dice esto, y
las manos levantando: “Dioses magnos,
mamarracho diserto.” |
|
54 Othonis caput oppido pusillum et, trirustice, semilauta crura, subtile et leve peditum Libonis, si non omnia, displicere vellem tibi et Fufidio, seni recocto: irascere iterum meis iambis immerentibus, unice imperator. |
54 De Otón la cabeza que
un pueblo es más diminuta, y de Herio rústicamente
semiaseadas las piernas, sutil y leve el pedo de
Libón. Si no todo esto, que te
desagradaran quisiera yo a ti y a Fuficio, viejo
recocido, ... Enójate otra vez con
mis yambos de ello inmerecedores,
único emperador. |
|
55 Oramus, si forte non
molestumst, demonstres ubi sint tuae latebrae. te in campo quaesivimus
minore, te in circo, te in omnibus sacellis, te in templo summi
Iovis sacrato. in Magni simul ambulatione femellas omnes, amice,
prendi; quas vultu video tamen serenas. 'aufertis' sic usque
flagitabam 'Camerium mihi, pessimae puellae?' 'en,' inquit quaedam, sinum reducens, 'en hic
in roseis latet papillis!' sed te iam ferre
Herculi labos est: tanto te in fastu
negas, amice? dic nobis ubi sis futurus, ede audacter, committe,
crede luci. num te lacteolae tenent puellae? si linguam clauso tenes
in ore, fructus proicies amoris omnes: verbosa gaudet Venus
loquella. vel, si vis, licet obseres palatum, dum nostri sis
particeps amoris. |
55 Nos te rogamos, si por
ventura no molesto te es, nos muestres dónde
están tus tinieblas. A ti en el Campo menor
te buscamos, a ti en el Circo, a ti
en todos los libelos, a ti en el templo
sagrado del supremo Júpiter. A la vez, del Magno en
el paseo, a las mujercillas
todas, amigo, prendí, a las que con rostro
vi, aun así, sereno. “Ah, cededme”, así yo
hostigaba, “a Camerio a mí,
malísimas chicas.” Una dice, un seno
sacando: “Helo aquí, de rosa en
mis pezones se esconde.” Pero a ti ya soportarte
de Hércules una labor es: con tan gran arrogancia
a ti te niegas, amigo. Dinos dónde has de
estar, sal audazmente, entrégate,
confíate a la luz. ¿Ahora te tienen de
lechecilla unas chicas? Si la lengua tienes
cerrada en la boca los frutos desperdicias
del amor todos. De la verbosa charla
goza Venus. O, si quieres, lícito
sea que cierres el paladar, mientras de vuestro
amor sea yo partícipe. |
|
56 O rem ridiculam, Cato,
et iocosam, dignamque auribus et
tuo cachinno! ride, quidquid amas,
Cato, Catullum: res est ridicula et
nimis iocosa. deprendi modo pupulum
puellae trusantem: hunc ego, si placet Dionae, protelo rigida mea
cecidi. |
56 Oh cosa ridícula,
Catón, y divertida y digna de los oídos y
de tu carcajada. Ríe todo lo que amas,
Catón, a Catulo: cosa es ridícula y por
demás divertida. Sorprendí ora a un
chiquillo que a una chica meneaba; a él yo, si
place a Dione, con el pértigo de la
mía rígida, lo abatí. |
|
57 Pulchre convenit
improbis cinaedis, Mamurrae pathicoque
Caesarique. nec mirum: maculae
pares utrisque, urbana altera et illa
Formiana, impressae resident nec eluentur: morbosi pariter,
gemelli utrique, uno in lecticulo
erudituli ambo, non hic quam ille magis vorax adulter, rivales socii
puellularum. pulchre convenit
improbis cinaedis. |
57 Pulcramente les va a
estos inmorales sodomitas, a Mamurra, el bardaje,
y a César, y no es admirable:
manchas pares en los dos, urbana la una, y
aquella formiana, impresas en ellos
residen y no se limpiarán, morbosos al par, gemelos
los dos, en una misma camilla
instruidillos ambos, no éste que aquél más
voraz adúltero, rivales socios de las
chiquillas. Pulcramente les va a
estos inmorales sodomitas. |
|
58 Caeli, Lesbia nostra,
Lesbia illa, illa Lesbia, quam
Catullus unam plus quam se atque suos
amavit omnes, nunc in quadriviis et
angiportis glubit magnanimos Remi
nepotes. |
58 Celio, la Lesbia
nuestra, la Lesbia aquella, aquella Lesbia que
Catulo sola más que a sí y a los
suyos amó todos, ahora, en los cruces y
las callejas, desbulla a los
magnánimos, de Remo nietos. |
|
58B non custos si fingar
ille Cretum, non Ladas ego
pinnipesve Perseus, non si Pegaseo ferar
volatu, non Rhesi niveae
citaeque bigae; adde huc plumipedas
volatilesque, ventorumque simul require
cursum, quos iunctos, Cameri,
mihi dicares: defessus tamen omnibus
medullis et multis languoribus
peresus essem te mihi, amice,
quaeritando. |
58B No si el guardia yo me
fingiera aquel de los cretes, no Ladas yo, o el
piealado Perseo, no si el pegáseo vuelo
me llevara, no el de Reso, el de la
nívea y rauda biga, añade ahí piedepluma y
volátiles, y de los vientos al par
requiere la carrera, que juntos, Camerio, a
mí me dedicaras: agotado yo, aun así, en
todas mis medulas, y por muchos desmayos
consumido estaría, a ti, amigo,
de buscarte. |
|
59 Bononiensis Rufa Rufulum fellat, uxor Meneni, saepe quam in sepulcretis vidistis ipso rapere de
rogo cenam, cum devolutum ex igne
prosequens panem ab semiraso tunderetur
ustore. |
59 La bononiense Rufa a
Rúfulo chupa, la mujer de Menenio, la
que a menudo en los sepulcretos visteis de la propia
pira arrebatar la cena, cuando, el devuelto pan
del fuego persiguiendo, por el medio afeitado
incinerador era golpeada. |
|
60 Num te leaena montibus
Libystinis aut Scylla latrans
infima inguinum parte tam mente dura
procreavit ac taetra, ut supplicis vocem in novissimo casu contemptam haberes, ah
nimis fero corde? |
60 ¿Acaso a ti una leona
en los montes libistinos, o Escila ladrando por
la más baja parte de sus ingles, de tan mente dura te
engendró y agresiva, que de un suplicante la
voz en su postrero lance despreciada tuvieras,
ah tú, demasiado fiero corazón? |
|
|
|